مسئله را فنّى از فنون به شمارش آوردند و مؤلّفات كبيرى همچون « فتوحات مكّيّه » و متون مختصرى همچون « فُصوص » و « نُصوص » كه آنها را صدر الدّين قونوى تنقيح و شرح كرده است به رشتهء تصنيف دركشيدند و منتشر گشت . و در نزد عرفاء قرون وسطى از عرب مثل ابن فارض و ابن عَفيف تِلِمْسانى « 1 » و غيرهما ، و از پارسيان بسيارى كه به شمارش در نيايند مثل عطّار « 2 » و هاتف « 3 » و جامى « 4 » و أمثالهم شايع گرديد . و بهترين و زيباترين كسى كه آن را با شعر و نظم به رشتهء تحرير درآورده است و حقّاً كار بديعى انجام داده است ، عارف تبريزى شبسترى در كتاب معروف خود « گلشن راز » است . و خلاصهء اين نظريّه آنست كه اين طائفه خواستند برسند به اقصى مراتب توحيد كه از آن برتر و بالاتر متصوّر نيست ، و اينكه براى

--> - است . وفاتش در سنهء 673 ه - . بوده است . ( تعليقه ) - داود بن محمود رومى ساوى ، مقيم مصر ، صاحب « شرح فصوص الحكم قيصرى » است . وفاتش در سنهء 751 ه . است . ( تعليقه ) ( 1 ) شمس الدّين محمّد بن سليمان بن علىّ معروف به « ابن العفيف التِّلِمْسانىّ » و به « الشّابّ الظّريف » . ( تعليقه ) ( 2 ) فريد الدّين محمّد بن إبراهيم نيشابورى معروف به « الشّيخ العطّار » صاحب اشعار و مصنّفات راجع به توحيد و معارف ، در سنهء 627 ه - . وفات كرد . ( تعليقه ) ( 3 ) هاتف سيّد أحمد اصفهانى ، شاعر مشهور ، در سال 1198 ه . وفات كرد . و هاتفى ، ملّا عبد الله است كه خواهرزادهء جامى بوده و در سال 927 ه . وفات كرده است . ( تعليقه ) ( 4 ) ملّا عبد الرّحمن جامى دشتى صوفى نحوى كه نسبش به محمّد بن حسن شيبانى منتهى مىگردد ، وى صاحب كتاب « شرح كافيه » در نحو است . در سال 898 ه . وفات كرد . و گاهى جامى اطلاق مىشود بر أبو نصر أحمد بن محمّد بجلى معروف به « ژنده پيل » كه يكى از مشايخ صوفيّه و در ( 536 ) وفات كرد . ( تعليقه )